Партизанский оберег

Толстые  темно-серые кручёные нити все еще  надежно держат форму, крепкие швы за много десятилетий не разошлись, и  эту уникальную вещь можно было бы примерить даже сейчас. А ведь пуловеру, связанному в лихое военное  время, уже почти 80 лет!  Но есть еще одна страничка биографии этого предмета, которая  по-настоящему удивляет и восхищает.

  Суровой зимой 1942 года женщины деревни Закутье за одну ночь связали полушерстяной пуловер для партизана 752-го партизанского отряда Дебольского Константина Павловича, который замерзал в зимнюю стужу. Партизан Дебольский прошел дорогами войны, участвовал в боях легендарной партизанской  бригады  под командованием Героя Советского Союза Виктора Ливенцева, в боях за освобождение Беларуси, после войны  работал в Совете Министров БССР, строительной отрасли Белоруссии. Но  куда бы ни бросала судьба бывшего партизана, как святыню, он хранил  связанный  сельскими  женщинами  пуловер и считал, что  эта  теплая вещь  была  его личным  оберегом в тяжелых жизненных ситуациях, и не раз “отводила” от бойца вражескую пулю. 

Своей дочери  Елене Константин Павлович завещал после его смерти вернуть эту святую вещь – символ  милосердия, людской доброты, самопожертвования – на Кличевщину.

 Так пуловер оказался в нашем музее и  стал необычным продолжением древней славянской традиции: создания предмета-оберега, который выполняли по строгим древним законам предков. Обычно это были рушники, которые ткались и вышивались за одну ночь – от заката до восхода солнца. Однодневные обережные рушники, выполненные по всем правилам,  были очень сильными защитниками семьи, деревни и того, кому  их передавали. Как  правило, такой рушник-оберег делался в одном доме, куда собирались мастерицы в нечетном количестве. За всю ночь ими не произносилось ни слова, все были сконцентрированы на работе и проблеме, которой должен  помочь оберег. Общая мысленная молитва усиливала защитные силы рушника. Этнографы отмечают, что составные энергии, собранные воедино, очевидно, делали такой  предмет уникальным по силе воздействия.Если рушник-оберег изготавливали для защиты деревни от болезней и бед, после завершения работы, с восходом солнца жители деревни  с молитвой обносили деревню и оставляли рушник на деревенском кресте у дороги.

Нам известны случаи, когда  женщины местных деревень Кличнвщины  совершали такой обряд в военное время, чтобы уберечь селение от рук фашистов-карателей.

История о пуловере-обереге настолько необычна и трогательна, что по ее мотивам  как-то свсем легко была написана эта баллада.

 

ДВА  ВАСІЛЬКІ

Балада  пра  абярэг.

 

Наш край лясны хавае шмат паданняў,

Людскую памяць толькі закрані.

У памяці святой, зямлі адданай,

Вытокі мужнасці і сілы карані!

***

Узімку цямнее рана,

Сцелецца снег па зямлі.

Грукнула... « Хто? Партызаны?

Ці карнікі смерць прыняслі?!»

 

Мар´я хутчэй да аконца,

Ад страху ўсе цела звяло!

З палегкай уздыхнула:  «Ну, хлопцы,

Заходзьце пад наша крыло».

 

Зайшлі. Патапталіся сціпла.

Глядзяць  -  абразы ля акна.

«Сядайце вячэраць», - гасцінна

Байцоў  запрасіла яна.

 

Прыселі. «Даруй, гаспадыня,

Нам бы крыху адпачыць».

«Ешце, бо бульбачка стыне.

Куды ж вы па цемнай начы».

 

Ахвотна адставілі зброю,

Глядзяць насцярожна ў акно...

«Не бойцеся, вас супакою,-

У нас немцаў не чутно даўно.

Аж з лета, як вескі спалілі,

Мо, чулі - Вязень і Сялец?

У жніуні блакадай накрылі!

Калі ўжо ім прыдзе канец?!

 

«Ды прыйдзе», - ў размову ўключыўся

Старэйшы, відаць, камандзір, -

«У баях нават вораг стаміўся,

Падралі мы немцу мундзір!

А мы — з баявога задання.

Пяць сутак па зімнім шляху.

Ты вер - перамога настане,

Набрацца б цярпення крыху!»

«О, колькі патрэбна  цярпення,

На фронце ж мой сын, Васілек!

І кожнае, верце, імгненне

Прашу  яму легкіх  дарог!»

 

І  Мар´я  падкладвала ежу -

Усе, чым багата была,

Употай кідаючы позірк

На гасцей, што прыйшлі да стала.

 

Як глянула — што за прычына?

У зняменні застыла рука:

Малодшы, зусім жа хлапчына,

Напомніў   яе Васілька!

 

Віхрасты, чарнявыя бровы,

І погляд блакітных вачэй,

І чуб — ну, такі ж адмысловы!

Забілася  сэрца шпарчэй!

 

У ватоўцы старэнькай падранай,

Сарочка з чужога пляча,

Бінты на залечаных ранах-

У бой рваўся, відаць згарача!

 

Глядзела — і твар прыкрывала,

Хусцінку сціскала у кулак,

І вочы сляза засцілала.

«Што з вамі?» - «Нічога, я так...»

 

Калі ж партызаны заснулі,

Пакінуўшы ў хаце дазор.

Накінула Мар´я хусцінку,

Пайшла да суседкі ў двор.

 

Прыйшло, як маланка, рашэнне,

Сама не спасцігла, адкуль,-

Знайсці для сыночка збавенне:

Закрыць яго сэрца ад куль!

 

Сяброўкі яе падтрымалі,

У памяці кожнай навек,

Як матулі за ноч вышывалі

Свяшчэнны ручнік- абярэг.

 

Майстрыхі бралі абяцанне

Па законах бабуль і дзядоў:

Работу пачаць на змярканні,

А скончыць да першых пяўнеў!

З малітваю гэтай святыняй

Абносілі веску ў бядзе,

І верылі, што не пакіне

Удача ніколі, нідзе!

 

«Скажы нам,- дзівілісь жанчыны,-

Не ўцяміць ніяк аднаго:

Ручнік вышываць для хлапчыны?

- Не, пуловер звязаць для яго!

 

«От дзіва! - завохкалі ў хаце.

- Пуловер,- які ж абярэг?!»

«А тое, што зроблена маці,

Надзелена сілай навек!»

 

І марна не трацячы часу,

Хто ніткі нясе, хто  пруткі.

Паселі на лаўкі адразу:

Хутчэй за работу, жанкі!

 

Патрэсквае ў змроку лучына,

Гаворка забыта даўно,

Шпарка працуюць жанчыны,

Вяжацца палатно.

Малітва ўзлятае ў нябесы,

Вяжацца палатно,

Зліліся людскія лесы,

Бо гора на ўсіх адно!

 

Здавалася, сталі ў малітве,

Каб  Бога прасіць аднаго,

Жанчыны  усёй Беларусі,

Жанчыны Сусвету  ўсяго!

 

...Ноччу ўзнялася завея,

Добра сляды замяла.

Яшчэ да світанку, з надзеяй

Адправілі хлопцаў з сяла.

І Мар´я, сціскаючы крыжык,

Шаптала: «Сыночак, вазьмі,

Старайся ў пекле тым выжыць,

Дабрынёю дзяліся з людзьмі!».

ЭПІЛОГ

 

Ен выжыў. Сустрэў Перамогу.

Медаль  атрымаў за Берлін.

А помніў  заўжды абярэг, і дарогу,

І рукі святыя вясковых жанчын...

 

І ведаў, што  мараць матулі  сусвету -

Сабрацца ўсім у святой цішыні

І зрабіць абярэг для зялёнай Планеты,

Каб прыкрыць чалавецтва ад пажару вайны! 

 

 

Л.Ачыновіч, навуковы супарцоўнік

краязнаўчага музея

180